સાધના માં સ્વાસ્થ્ય નું મૂલ્ય – તા. ૨૪/૩/૨૫
"સ્વસ્થ વ્યક્તિના માથા પરની તેજસ્વી ઊર્જાને કોઈ રોગ સ્પર્શી શકે નહીં."
જે વ્યક્તિ પોતાના સ્વાસ્થ્ય માટે સમય કાઢતો નથી, તેને બીમારીના ઈલાજ માટે સમય કાઢવો જ પડે છે! બીમારી થતાં પહેલાંજ સ્વાસ્થ્ય જાળવી લઈએ તો દુનિયામાં કેટલો મોટો બદલાવ આવી શકે? આજના યુગમાં સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે વધારે સક્રિય થવું જરૂરી છે. ટેક્નોલોજી અને મશીનરી વધતાં શારીરિક શ્રમ ઘટી ગયો છે. તેથી હવે ખાસ પ્રયત્નો કરવો જરૂરી છે. દોડવું, સાઈકલ ચલાવવી, દોડતા દોડતા યોગાસન કરવાં, એવો કોઈ ન કોઈ શારીરિક અભ્યાસ દરરોજ ઓછામાં ઓછો ૩૨ મિનિટ સુધી કરવો જરૂરી છે. આવી પ્રવૃત્તિઓથી શરીરના આંતરિક તંત્રો સારા બની રહે છે. આજના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ આ પુરવાર કર્યું છે કે ૩૨ મિનિટ સુધી સતત ધબકતી હ્રદયગતિથી થતી પ્રવૃત્તિઓએ શરીરમાં નવા કોષોની ઉત્પત્તિ થાય છે.
આજના ઝડપી અને ડિજિટલ યુગમાં મનોમન શાંત થવું અને ધ્યાન કરવું ખૂબ જ આવશ્યક બન્યું છે. સતત ૩૨ મિનિટ ધ્યાન કરવાથી "ન્યૂરોપીન" અને "સિરોટોનિન" નામના હોર્મોન્સનું સ્તર વધે છે, જેનાથી ચિંતા, ભય ઘટે છે અને યાદશક્તિ વધે છે તથા મન શાંત અને તાજું બને છે. એટલે રોજિંદા જીવનમાં ૩૨ મિનિટનું ધ્યાન સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ લાભદાયી અને ચમત્કારિક સાબિત થયું છે.
જે લોકો નિયમિત સાધના કરે છે તેઓ ઓછા બીમાર પડે છે, દવાઓની જરૂરિયાત ઘટે છે અને જીવનમાં આનંદનો પ્રવાહ યથાવત રહે છે. વિના સાધના ભલે મોટી મોટી સફળતા મળે, પરંતુ સાચો સુખ અને સંતોષ ન મળે. તેથી દરરોજ ઓછામાં ઓછા ૨૦ મિનિટ ધ્યાન કરવું આવશ્યક છે. આ આજના આરોગ્યનો સેતુ સંદેશ છે...
~ Samanji
साधना में स्वास्थ्य का मूल्य: दिनांक: 24/3/25
"स्वस्थ व्यक्ति के माथे पर चमकती ऊर्जा को कोई बीमारी छू भी नहीं सकती।"
जो अपने स्वास्थ्य के लिए समय नहीं निकालता, उसे बीमारी के इलाज के लिए समय निकालना ही पड़ता है! जब तक बीमारी होती है, तब तक दुनिया को कैसे बदला जा सकता है? स्वास्थ्य बनाए रखने के लिए आज के युग में हमें अधिक सक्रिय रहना पड़ेगा। जैसे-जैसे टेक्नोलॉजी और मशीनरी बढ़ी है, वैसे-वैसे शारीरिक श्रम कम हो गया है। इसके लिए हमें अलग से प्रयास करने होंगे। दौड़ना, साइकल चलाना, दौड़-दौड़ कर योगासन करना, ऐसा कुछ न कुछ प्रतिदिन 32 मिनट तक अवश्य करना चाहिए। इस तरह के प्रयासों से शरीर के भीतर के आंतरिक तंत्रों का अच्छा संचालन होता है। आज वैज्ञानिक शोधों द्वारा यह सिद्ध हुआ है कि लगातार 32 मिनट की हार्ट रेट (हृदय गति) से चलने वाली गतिविधियों से शरीर में नये कोशिकाओं का निर्माण होता है।
आज के तेज रफ्तार वाले डिजिटल युग में मानसिक ध्यान का महत्त्व और भी बढ़ गया है। लगातार 32 मिनट तक ध्यान करना डोपामाइन तथा सिरोटोनिन नामक हार्मोन के स्राव को बढ़ाता है, जिससे चिंता, भय कम होता है, याददाश्त बढ़ती है और मानसिक स्वास्थ्य में सुधार आता है। इसलिए प्रतिदिन 32 मिनट का ध्यान स्वास्थ्य के साथ चमत्कारी परिणाम देने वाला सिद्ध हुआ है।
जो लोग नियमित साधना करते हैं, उन्हें दवाइयों की आवश्यकता कम पड़ती है, उनकी रोग प्रतिरोधक शक्ति बढ़ती है और उनके जीवन में आनंद बना रहता है। साधना के बिना, भले ही बड़ी-बड़ी सफलताएँ मिल जाएँ, परन्तु वास्तविक सुख और संतोष नहीं मिल सकता। इसलिए प्रतिदिन कम से कम 20 मिनट ध्यान अवश्य करना चाहिए। यही आज का स्वास्थ्य का संदेश है...!
ववाणिया
ता. मार्च 23, 2025
आज मौन, एकांत और ध्यान साधना का तीसरा दिन पूरा हो गया। एकांत में रहने से आत्म-निरीक्षण सरल हो जाता है। आज तीसरे दिन मौन, एकांत और ध्यान के प्रयोग में समय बिताने के बाद यह एहसास हुआ कि मेरा मूल स्वभाव अंतर्मुखी है। कर्तव्य निर्वहन के कारण मैं स्वाभाविक रूप से बहिर्मुखी होने लगा और अपने अंतर्मुखी स्वभाव को भूलने लगा, लेकिन वह मेरा असली स्वभाव नहीं है। जिनका स्वभाव अंतर्मुखी होता है, उन्हें एकांत, ध्यान और मौन अच्छा लगता है। ऐसे लोग भीड़ से दूर रहना पसंद करते हैं, कम बोलने की प्रवृत्ति रखते हैं और अपनी मस्ती में डूबे रहते हैं।
मनुष्य को अपने मूल स्वभाव को पहचानना सीखना चाहिए। बहिर्मुखी व्यक्ति प्रबंधन (मैनेजमेंट) में कुशल हो सकता है क्योंकि यह मार्ग बाहर की ओर खुलता है। वहीं, अंतर्मुखी व्यक्ति आध्यात्मिक ऊंचाइयों को छू सकता है क्योंकि यह मार्ग भीतर की ओर जाता है। एक मार्ग शक्ति का है और दूसरा शांति का। शक्ति के मार्ग में अहंकार और संघर्ष होता है, जबकि शांति के मार्ग में नम्रता और स्वीकृति की भावना होती है ।
~ समणजी
વવાણિયા
તા. માર્ચ 23, 2025
આજે મૌન એકાંત ધ્યાન સાધનાનો ત્રીજો દિવસ પૂરો થાય છે. એકાંતમાં રહેવાથી સ્વનું તટસ્થ નિરીક્ષણ સરળ બને છે. આજે ત્રીજા દિવસે મૌન એકાંત અને ધ્યાન પ્રયોગમાં પસાર થવાથી ખ્યાલ આવે છે કે મારો મૂળ સ્વભાવ અંતર્મુખી છે. કર્તવ્ય નિર્વાહના કારણે સહજ રીતે બહિર્મુખતા થવા લાગી અને અંતર્મુખતાને હું ભૂલવા લાગ્યો પણ એ મારો મૂળ સ્વભાવ નથી. જેનો સ્વભાવ અંતર્મુખી હોય એને એકાંત, ધ્યાન, મૌન ગમશે અને આવા લોકો ભીડથી દૂર ભાગશે, વધુ બોલવાનું ટાળશે, પોતાની મસ્તીમાં ડૂબેલા રહેશે.
માણસે એની મૂળ પ્રકૃતિ પારખતાં શીખવું જોઈએ. બહિર્મુખી મેનેજમેન્ટ સારું કરી શકશે, આ માર્ગ બહાર તરફ ખુલે છે. અંતર્મુખી અધ્યાત્મની ઊંચાઈને પકડી શકશે કેમકે આ માર્ગ ભીતર તરફ ખુલે છે. એક શક્તિનો માર્ગ છે અને બીજો શાંતિનો. શક્તિના માર્ગમાં અહંકાર અને સંઘર્ષ છે, શાંતિના માર્ગમાં નમ્રતા અને સ્વીકાર ભાવ છે.~ *સમણજી*
"The Call of Silence: Returning to the Inner Self (March 23, 2025)"
Date: March 23, 2025
Today marks the completion of the third day of silence, solitude, and meditation practice. Being in solitude makes self-observation easier. After spending the third day in the practice of silence, solitude, and meditation, I realized that my true nature is introverted. Due to the responsibilities of daily life, I gradually became extroverted and started to forget my introverted nature. But that is not my true self. People with an introverted nature enjoy solitude, meditation, and silence. They prefer to stay away from crowds, speak less, and remain immersed in their own inner world.
A person should learn to recognize their innate nature. An extroverted individual can excel in management because that path leads outward. On the other hand, an introverted individual can reach spiritual heights because this path leads inward. One path is of power, while the other is of peace. The path of power involves ego and conflict, whereas the path of peace embodies humility and acceptance.
~ Samanji
Rambai Ma Ashram
Vavaniya, March 22, 2025
Today marks the completion of the second day of the spiritual practice. This experiment of silence, solitude, and meditation is an exercise in renunciation. A sense of absolute bliss is emerging. After studying Jain philosophy, the conviction has deepened that Mahavira's path is one of renunciation.
"Thāṇeṇam, Moṇeṇam, Jhāṇeṇam, Appāṇam Vosirāmi:"
This means to keep the body still, remain silent, and immerse the mind in meditation — dedicating all three to the soul. This is the path of Mahavira’s spiritual practice. The path of Mahavira unfolds within oneself, not outside. The external world is an illusion, while the inner world holds the truth.
It is a journey of walking alone, with oneself as the sole companion. With the belief that one should accomplish the right tasks at the right time and age, this spiritual endeavor has commenced. The mindset of "Ekla Chalo Re" — walking alone — has guided this spiritual journey for years. Now, it is becoming even clearer that the joy of solitude far surpasses that of the crowd.
When we observe ourselves in silence, it becomes evident that many of our activities are meaningless and purposeless. On the other hand, there are many spiritual practices that give life its true purpose. If we can reduce our desire for fame, recognition, and applause, we will undoubtedly experience greater peace and satisfaction.
In this short life, the opportunity to discover oneself should not be lost. This spiritual practice is a step in that direction. Through it, the purpose of life becomes even clearer.
~ Samanji
रामबाई मा आश्रम: Second Day
ववाणिया, 22 मार्च 2025
आज साधना का दूसरा दिन संपन्न हो रहा है। मौन, एकांत और ध्यान साधना का यह प्रयोग निवृत्ति का अभ्यास है। निरपेक्ष आनंद की अनुभूति हो रही है। जैन जीवन दर्शन के अध्ययन के बाद यह निर्णय दृढ़ हो गया है कि महावीर का मार्ग निवृत्ति का है।
"ठाणेणम्, मोणेणम्, झाणेणम्, अप्पाणम् वोसिरामि:"
अर्थात् शरीर को स्थिर करना, वाणी को मौन रखना और मन को ध्यान में लीन कर आत्मा को समर्पित कर देना — ये तीनों महावीर की साधना के मार्ग हैं। महावीर की साधना का मार्ग व्यक्ति के भीतर खुलता है, बाहर नहीं। बाहर भ्रम है, भीतर सत्य है।
यह मार्ग स्वयं को ही साथी बनाकर अकेले निकल पड़ने का है। सही समय और उचित उम्र में आवश्यक कार्य कर लेने चाहिए, इसी भाव से यह साधना यात्रा शुरू की है। "एकला चलो रे" की मानसिकता के साथ आध्यात्मिक यात्रा वर्षों से गतिमान है। अब और अधिक स्पष्ट हो रहा है कि भीड़ की अपेक्षा एकांत का आनंद अनुपम होता है।
यदि शांति से आत्मनिरीक्षण करें, तो पता चलता है कि कई सारी गतिविधियाँ ऐसी हैं, जिनका कोई अर्थ या उद्देश्य नहीं है, जबकि कई साधनाएँ ऐसी हैं, जिनके बिना जीवन का कोई उद्देश्य नहीं है। यदि हम कीर्ति, नाम और सम्मान पाने की महत्वाकांक्षा को थोड़ा कम कर सकें, तो संतोष और शांति वास्तव में बढ़ जाते हैं।
इस अत्यंत संक्षिप्त जीवन में स्वयं को जानने का अवसर नहीं गंवाना चाहिए। यह साधना उसी दिशा में एक कदम है। इस साधना से जीवन का उद्देश्य और अधिक स्पष्ट हो रहा है।
~ समणजी
રામબાઈ મા આશ્રમ
વવાણીયા, તા. 22 માર્ચ 2025
આજે સાધનાનો બીજો દિવસ સંપન્ન થઈ રહ્યો છે. મૌન, એકાંત અને ધ્યાન સાધનાનો આ પ્રયોગ નિવૃત્તિનો અભ્યાસ છે. નિરપેક્ષ આનંદ આવી રહ્યો છે. જૈન જીવન દર્શનના અભ્યાસ પછી એટલો નિર્ણય દ્રઢ થયો છે કે મહાવીરનો માર્ગ નિવૃત્તિનો છે. ठाणेणम्, मोणेणम्, झाणेणम्, अप्पाणम् वोसिरामि: अर्थात् શરીર સ્થિર, વાણી મૌન અને મન ધ્યાનમાં લીન - આ ત્રણેય માટે આત્માને સમર્પિત કરી દેવું એ મહાવીરની સાધનાના માર્ગ છે. મહાવીરની સાધનાનો માર્ગ વ્યક્તિની ભીતરમાં ખુલે છે, બહારમાં નહીં. બહાર ભ્રમ છે, ભીતર સત્ય છે.
જાતને જોડીદાર બનાવી એકલા નીકળી પડવાનો આ માર્ગ છે. યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય ઉમરે કરવા યોગ્ય કાર્ય કરી લેવા જોઈએ એ આશયથી આ સાધના યાત્રા ચાલુ કરી છે. "એકલા ચાલો રે" ની માનસિકતા સાથે અધ્યાત્મની યાત્રા વર્ષોથી ગતિમાન છે. હવે વધુ સમજાઈ રહ્યું છે કે ટોળા કરતાં એકાંતનો આનંદ અનેરો હોય છે.
નિરાંતે જાત નિરીક્ષણ કરીએ તો ખ્યાલ આવે કે ઘણી બધી પ્રવૃત્તિઓ એવી છે જે કરવાનો કશો જ અર્થ કે હેતુ નથી, એની સામે ઘણી એવી સાધનાઓ છે જે કર્યા વિના જિંદગીનો કશો હેતુ નથી. કીર્તિ, નામના અને સન્માન પામવાની મહત્વાકાંક્ષા જો થોડી ઓછી કરી શકીએ તો સંતોષ અને શાંતિ ખરેખર વધે છે. ખૂબ જ ટૂંકી આ જિંદગીમાં જાતને શોધવાનું બાકી ન રહી જવું જોઈએ. આ સાધના એ દિશામાં એક પગલું છે. આ સાધનાથી જિંદગીનો હેતુ વધુ સ્પષ્ટ થાય છે.
~ સમણજી
ववाणिया, 21 अप्रैल 2025
मैं 21 अप्रैल से 27 अप्रैल 2025 तक सौराष्ट्र की साधना भूमि ववाणिया में हूँ। यहाँ तीन प्रमुख महापुरुष हुए - एक: श्रीमद राजचंद्र, दो: रामबाई मां और तीन: नीब करौरी बाबा। यहाँ इन तीनों महापुरुषों के आश्रम पास-पास स्थित हैं। ववाणिया एक तपोभूमि है, साधना की भूमि है, और ज्ञानियों की भूमि है। इन महापुरुषों ने यहाँ गहरी साधना की और आत्मज्ञान प्राप्त किया।
यहाँ साधना करना जीवन का एक अमूल्य अनुभव है। आज मेरा साधना का पहला दिन है। पहला दिन पूर्ण होने को है। मैं रामबाई मां आश्रम में ठहरा हूँ। सेवाभावी जैसंगभाई मेरे साथ हैं। साधना में अत्यंत आनंद की अनुभूति हो रही है।
रोज सुबह 5:30 से 6:30 ध्यान, 6:30 से 7:30 वॉकिंग, 9 से 12 और 3 से 6 मौन, और 7 से 9 विभिन्न ध्यान स्थलों पर ध्यान साधना होती है। हर शाम को नीब करौरी बाबा के मंदिर में जाकर ध्यान में बैठने का भी सौभाग्य मिलता है। श्रीमद राजचंद्रजी को जहाँ जाति स्मरण ज्ञान प्राप्त हुआ था, वहाँ भी ध्यान में बैठने का अवसर मिलता है।
रामबाई मां आश्रम में उत्तम व्यवस्था है, सेवक अत्यंत सहयोगी हैं। आश्रम के मुख्य ट्रस्टी जशुभाई राजकोट में रहते हैं। साधना का पहला दिन बहुत ही आनंदमय रहा।
